Screenshot 2020 08 19 at 14.25.19

Poštovanje osnovnih ljudskih prava i zaštita nacionalnih manjina predstavljaju osnovne faktore stabilnosti i socio-ekonomski razvoj svake države. Princip poštovanja posebnosti unutar jedinstva i jedinstva unutar različitosti, definisan je na nivou Evropske unije kao jasan integracijski uslov, kroz koji se manifestuje stepen zaštite prava manjina i očuvanja njihovog identiteta, a samim tim i stepen razvijenosti demokratije u jednoj državi.
Prema Ustavu, Crna Gora predstavlja građansku, ekološku državu socijalne pravde, u kojoj žive različite etničke grupe karakteristične po svom identitetu, kulturi, religiji i umjetničkom nasleđu. Uprkos razlikama koje postoje između ovih etničkih grupa, te činjenici da nijedna etnička grupa ne čini većinu stanovništva, Crna Gora je razvila model koegzistencije zasnovan na opštoj međuetničkoj toleranciji i ustavnim garancijama zaštite prava manjina.
Ipak, takva etnička heterogenost, uz različitosti u vjerskom, rodnom, političkom i drugom smislu, nosi određenu opasnost od konflikta i utiče na postojanje diskriminatorskih stavova i praksi koje mogu dezavuisati primjenu usvojenih zakonskih standarda i ugroziti politički i društveni konsenzus o suštinskim pitanjima vezanim za demokratski razvoj zemlje. Stoga su kontinuirano praćenje fenomena diskriminacije i percepcije stepena diskriminacije prema različitim osnovama, te praćenje implementacije propisa i procjena njihovog uticaja na stvaranje ravnopravnog društva neodvojivi dio manjinske politike.
Imajući navedeno u vidu, CEDEM redovno sprovodi istraživanja kojima nastoji da ukaže na određene pomake na političkom, pravnom i društvenom planu, ali i na perzistentne izazove i nedostatke koji utiču na zaštitu prava manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica. Istraživanje koje je CEDEM sproveo u okviru navedenog projekta obuhvatilo je sljedeće segmente: a) analizu domaćeg pravnog okvira za zaštitu prava manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica, uz osvrt na međunarodno-pravna dokumenta i uporednu praksu; b) sekundarnu analizu podataka putem koje su postavljene nove hipoteze na osnovu istih skupova podataka; i c) meta analizu koja je kombinovala i sintetizovala različite međusobno nezavisne studije, integrišući njihove rezultate u zajednički, jedinstveni rezultat. Metodološki ciljevi i instrumenti su bili postavljeni tako da pružaju odgovarajući obim podataka u relevantnim oblastima kako bi istraživanje imalo epistemološku valjanost.
Relevantni indikatori korišćeni za potrebe istraživanja pokazuju da je položaj manjinskih naroda i zajednica poboljšan (kako kada je riječ o kvantitativnim pokazateljima, tako i u odnosu na implementaciju mjera nadležnih institucija), ali da i dalje postoje normativno-pravni nedostaci koji se odnose na realizaciju politike multietničnosti i multikulturalizma, kao i problemi u ostvarivanju ustavom zagarantovanih prava. Tu se, prije svega misli na odsustvo zakonskih rješenja kojima se razrađuje primjena mjera afirmativne akcije, posebno u oblasti političke reprezentacije romske zajednice, kao jedne od brojčano najmanjih, ali socijalno i ekonomski najugroženijih manjinskih zajednica u Crnoj Gori.
Naime, u normativno-političkom smislu, Crna Gora preduzima napore na planu uspostavljanja normativno-pravnog okvira za zaštitu prava manjina i sprovođenje politike multikulturalizma. Relevantan pravni okvir se sastoji od međunarodnih sporazuma, Ustava koji garantuje zaštitu prava i sloboda manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica i seta zakonskih propisa u pojedinim oblastima: zdravstvu, obrazovanju, socijalnoj i dječjoj zaštiti, stanovanju.
Ustav sadrži i odredbu o supremaciji i neposrednoj primjeni međunarodno-pravnih normi u odnosu na domaće zakonodavstvo. Pri tome, treba istaći da u međunarodnim dokumentima postoje brojne odredbe koje se odnose na manjine, ali ne i opšteprihvaćeni međunarodni standardi, niti univerzalna pravila prema kojima se jasno regulišu prava manjina, osim zabrane diskriminacije i uopšteno formulisanog prava na očuvanje etničko-vjerskog identiteta. Kada je u pitanju zaštita manjinskih prava u okviru EU, norme koje se odnose na ovu oblast ljudskih prava nemaju svoje direktno uporište u zakonodavstvu EU, što postavlja određene limite u procjeni stepena ostvarivanja tih prava, posebno u zemljama koje teže članstvu u Uniji.
Iako prilikom analize nisu uočeni veći pravni nedostaci, odnosno kolizija sa međunarodnim standardima, već više potreba da se određeni ustavno - pravni koncepti i garancije operacionalizuju i konkretizuju kroz odgovarajuće zakonske norme, istraživanje na terenu je ukazalo na potrebu efikasnije primjene manjinskih politika u praksi. Razlozi za to su višestruki: nedorečenost/neodređenost formulacija određenih pravnih standarda, društveno kulturni ambijent u kojem se manjinska politika sprovodi, ali i uticaj ekonomskih faktora, te efekat pojedinačnih karakteristika građana na etničko distanciranje.
Statistički podaci koji obezbjeđuju podatke na nivou opština, a koji su takođe analizirani u toku istraživanja pružili su dodatni pogled na faktore koji utiču na etničku distancu. Za ovu svrhu je korišćen tzv. intraklasni koeficijent korelacije koji je pokazao da opštine, kao specifične sredine, imaju snažan efekat na etničko distanciranje. Radi dobijanja validnih podataka, svaki indikator je kontrolisan putem ključnih demografskih varijabli, korišćenjem hijerarhiskog linearnog modeliranja. Prema dobijenim podacima, opštine koje odlikuje najviši stepen etničkog distanicranja su Plav, Šavnik, Andrijevica i Berane.
Ovaj efekat je najizraženiji kada je riječ o etničkom distanciranju prema onima koji se izjašnjavaju kao Srbi, tačnije, gotovo 25% distanciranja u odnosu na ovu etničku grupu zavisi od opštine u kojoj ljudi žive, a ne od njihovih ličnih karakteristika. Visok procenat u ovom pogledu je zabilježen i kada je riječ o Crnogorcima, dok je u vezi sa Albancima i Romima utvrđeno da ni jedna opštinska karakteristika ne utiče na stepen etničkog distanciranja prema pripadnicima ovih manjinskih zajednica. Kada je riječ o etničkom distanciranju prema Hrvatima, zaključeno je da povećanje kulturnog kapitala u opštini može očekivano dovesti do smanjenja etničke distance prema pripadnicima ove zajednice. Indikativno, porast ekonomski aktivnog stanovništva po opštinama smanjuje etničko distanciranje prema Crnogorcima i Srbima, ali ga povećava u odnosu na Bošnjake i Muslimane.
U drugom dijelu istraživanja je sprovedena kvalitativna analiza sadržaja 54 objavljena dokumenta koji su za temu imali nacionalne manjine i pitanja diskriminacije. Ukupna ekstenzija ovog materijala je obuhvatila preko 1200 stranica različitog formata, iz kojih je primjenom procedure otvorenog kodiranja dobijeno 20 fokusiranih kodova.
Najveći dio narativa koji se tiču prava manjina tiče se zapravo, zaštite manjina. U samom narativu o zaštiti prava manjina, najčešće se govori generalno o pravima koje manjine imaju, te o konvencijama na kojima treba insistirati kako bi se ta prava poštovala.
Analiza dostupnih izvještaja i materijala ukazala je na normativne pomake u pogledu zaštite od diskriminacije, ali i sa stanovišta primjene Okvirne konvencije za zaštitu nacionalnih manjina. Naime, Savjetodavni odbor je konstatovao opšti napredak u zakonodavnom i institucionalizovanom smislu, kao i u pogledu prikupljanja podataka o licima sa neriješenim građansko – pravnim statusom i jačanja sistema finansijske podrške manjinskim savjetima i zajednicama. Praksa upotrebe jezika i pisma, te školovanje pripadnika manjina na njihovu pismu ocijenjena je kao korektna.
Takođe, primijećeni su i napori Crne Gore usmjereni na jačanje među - kulturalnih odnosa i socijalne kohezije. Prema ocjenama relevantnih institucija, postoji dobar pravni okvir, uključujući i instituciju Ombudsmana, kao i zakonodavstvo koje zabranjuje i sankcioniše diskriminaciju po različitim osnovama. Finansiranje kulturnih projekata i konsultativnih mehanizama manjinskih zajednica (zajedno sa različitim državnim izvorima finansiranja otvorenim za nacionalne manjine) je podignuto na viši nivo u odnosu na prethodni period.
Jedan od najzastupljenijih kodova je onaj koji je vezan za Rome i Egipćane i koji obuhvata veliki broj sadržaja koji se tiču Strategije za socijalnu inkluziju Roma i Egipćana u Crnoj Gori i drugih strateških pristupa i dokumenata usmjerenih na poboljšanje položaja pripadnika romske i egipćanske zajednice. Ovi nalazi su podudarni sa rezultatima pravne analize i ukazuju na neophodnost stvaranja normativnih uslova za političku zastupljenost Roma.
Na osnovu rezultata sva tri segmenta istraživanja, definisane su dvije prioritne oblasti djelovanja. Prva oblast obuhvata zapošljavanje (građani jasno ukazuju da je u ovoj oblasti veoma prisutna diskriminacija), tj. adekvatna zastupljenost pripadnika i pripadnica manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica u javnom sektoru, ali i u drugim sektorima. Drugi prioritet, odnosno problem koji zahtijeva hitno rješavanje je problem diskriminacije političkih neistomišljenika, koji je prisutan u crnogorskom društvu, kao i ostvarivanje mogućnosti olakšanog predstavljanja svih etničkih zajednica u tijelima koja donose najvažnije političke odluke (ovo se posebno odnosi na Rome, koji nemaju svog predstavnika u Parlamentu). To iziskuje određene primjene na normativnom planu, prije svega kroz odgovarajuće promjene i prilagođavanja Zakona o izboru odbornika i poslanika.
Osim toga, neophodno je raditi na jačanju nerazvijenog političkog i opšteg habitusa Roma i Egipćana u Crnoj Gori koji je uslovljen nerazvijenom političkom organizacijom, koja onemogućava ovu zajednicu da artikuliše i djelotvorno zastupa prava koja joj pripadaju, niti da izvrši odgovarajući pritisak na institucije koje su funkcionalno zadužene za zaštitu njihovih prava. U tom smislu je poslednjih godina postignut zavidan napredak na planu formiranja i djelovanja različitih nevladinih organizacija koje okupljaju pripadnike romske i egipćanske zajednice i aktivno se zalažu za zaštitu njihovih prava, ali te organizacije još uvijek nemaju odgovarajući vidljivost, kao ni podršku crnogorskog društva i države, ni u materijalnom, ni u stručnom pogledu.
Značajan nedostatak predstavlja i činjenica da Strategija za socijalnu inkluziju Roma i Egipćana u Crnoj Gori 2016 – 2020, usvojena u martu 2016. godine ne prioritizuje političku reprezentaciju ove zajednice i uključivanje njenih pripadnika i pripadnica u javne poslove (res publica). Sa druge strane, NRIS kao strateški okvir EU do 2020. godine preporučuje da socijalna inkluzija Roma i Egipćana uključi, između ostalog, i aktivnu participaciju romske i egipćanske zajednice u javnom životu država.
Na kraju zaključujemo da je za punu afirmaciju prava manjina neophodan sistemski pristup koji će omogućiti efikasnije ostvarivanje i zaštitu prava manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica, a koji nadilazi normativne napore koje država preduzima. Posebno je značajno da lokalne samouprave preuzmu veću odgovornost za implementaciju lokalnih javnih politika, te da promovišu demokratsku kulturu i razvijaju proaktivan pristup prema multietničkom upravljanju.

Publikacija je dostupna ovdje, a objavljena je u okviru projekta "Osnažimo sistem za društvo jednakih prava" koji je podržan od strane Ministarstva za ljudska i manjinska prava. 

 


Centar za demokratiju i ljudska prava (CEDEM) informiše javnost da podaci koji se tiču rejtinga političkih partija, a kruže društvenim mrežama i privatnim porukama, nijesu rezultat našeg istraživanja. 

CEDEM uvijek sve svoje nalaze objavljuje javno i informiše građane i širu javnost putem medija. To je bio slučaj i sa našim poslednjim istraživanjem, čije smo nalaze predstavili na konferenciji za medije, u četvrtak, 13.avgusta.

Razumljivo je da rezultati istraživanja mogu biti korisni političkim partijama tokom predizborne kampanje, međutim zloupotreba našeg imena i falsifikovanje podataka, sa ciljem prikupljanja političkih poena, zaista nijesu način.

 

viber image 2020 08 18 22 09 17


 „Mladi u Crnoj Gori moraju vjerovati da svojim aktivizmom stvaraju bolju budućnost za sebe i zajednicu kojoj pripadaju. Odgovornost za poboljšanje položaja mladih ne leži isključivo na državi i njenim institucijama, već i na mladima koji treba da se mobilišu, udružuju, solidarišu, i da teže ka tome da svojim djelovanjem doprinose rješavanju brojnih izazova sa kojima se svakodnevno suočavaju. Ovaj projekat i mladi koji se danas nalaze ovdje su upravo primjer kako se ponašaju društveno odgovorni mladi ljudi Crne Gore“, istakao je Nenad Koprivica,  direktor Direktorata za mladena otvaranju škole „Mladi kao aktivni građani“ koju je CEDEM realizovao od 22. do 25. juna u hotelu „Bianca“ u Kolašinu.

viber image 2020 06 29 14 49 01

U uvodnom obraćanju programski menadžer CEDEM-a, Marko Pejović, naveo je da “imajući u vidu da petina stanovništva Crne Gore čine mladi ljudi, veoma je bitno naglasiti važnost njihove participacije u procesu kreiranja i implementacije javnih politika i da ono predstavlja princip demokratskog uređenja države i osnovni preduslov za odgovoran i transparentan rad vlasti”, te dodao da “mladi često kritikuju sistem, govoreći kako im isti nije prilagodljiv, odnosno kako svoje pravo u procesu donošenja odluka ne mogu iskoristiti, jer ne postoje dobri mehanizmi”.

U toku četvorodnevne škole mladi su sticali vještine i znanja kroz četiri modula i to: “Omladinske politike i razvoj kulture učešća“, „Građanska i politička participacija mladih”, “Ekonomska participacija mladih” i “Participacija i mobilnost u okvirima formalnog i neformalnog obrazovanja”, koji su doprinijeli da mladi budu podstaknuti na građansku, političku i ekonomsku participaciju.

Prvi modul su vodile Aleksandra Gligorović i Andrea Mićanović, tokom kojeg su mladi sticali znanja i vještine o uslovima i razvoju kulture učešća mladih, propisanim i samoinicijativnim mehanizmima za učešće na nacionalnom i lokalnom nivou, te ključnim kompetencijama koje su neophodne za učestvovanje u procesu donošenja odluka.

Dr Olivera Komar je analizira stanje aktivnosti mladih i zašto su mladi (ne)aktivni, predstavila set preporuka za poboljšanje učestvovanje mladih i podstakla diskusiju sa mladima, dok je Božena Jelušić naglasila tradicionalno nasljeđe manipulativnih strategija i novih mogućnosti u digitalnom okruženju, te kognitivno-psiholoških uslova prijema informacije i zabluda koje mogu uticati na donošenje odluka i građansko učešće u digitalanom okruženju. Posebno pažnju je posvetila provjeri informacija i lažne vijesti (posebno u okruženju društvenih mreža), kao i važnost osvješćivanja problema i kritičkog mišljenja kod mladih.

viber image 2020 06 29 14 49 00

Trećeg dana Jevrosima Pejović i Uroš Bulatović su učili mlade o ekonomskoj participaciji mladih, sa posebnm fokusom na  karijernu orijentaciju, ekonomsku nezavisnost i traženje posla uz analiziranje profesionalnih ciljeva i lično predstavljanje na tržištu rada.

Vanja Rakočević je razgovarala sa mladima o ulozi i načinima participacije u okviru formalnog obrazovanja, uz predstavljanje mogućnosti i primjera dobre prakse za mobilnost mladih u okviru formalnog i neformalnog obrazovanja. Na kraju dana sprovedeno je istraživanje potreba mladih u oblasti formalnog i neformalnog obrazovanja i definisanje ideja za poboljšanje participacije mladih.

Na zatvaranju škole prisustvovao je Edin Koljenović iz Regionalne kancelarije za saradnju mladih, koji je govorio o neophodnosti učešća mladih ljudi u procesu donošenja odluka i predstavio značaj ove kancelarije sa više aspekata, uz poseban osvrt na saradnju različitih organizacija i ustanova koje doprinose većoj participaciji i aktivizmu mladih.

viber image 2020 06 29 14 51 26

Škola „Mladi kao aktivni građani“ je realizovana u okviru projekta „Jačanje kompetencija mladih za učešće u procesu donošenja odluka“ koji je finansijski podržan od strane Ministarstva sporta i mladih.

viber image 2020 06 29 14 49 40


Centar za demokratiju i ljudska prava (CEDEM) održao je dvodnevni seminar “Multikulturalizam u Crnoj Gori: status quo i buduće perspektive“ čiji je cilj bio podsticanje potpune ravnopravnosti i podizanje svijesti javnosti Crne Gore o pravima manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica i značaju multikulturalnosti.

Seminar je održan u hotelu Bianca u Kolašinu, a na njemu su učestvovali predstavnici manjinskih naroda i drugih manjiskih nacionalnih zajednica, kao i predstavnici civilnog sektora, sa ciljem obuhvatanja aktera koji djeluju  ovoj oblasti. Predavači na obuci bili su  Zaštitnik ljudskih prava i sloboda u Crnoj Gori, mr Siniša Bjeković i profesorica na Fakultetu političkih nauka, doc. dr Danijela Vuković Ćalasan.

rsz img 2786

Direktorica CEDEM-a, Milena Bešič, u uvodnom izlaganju je navela da iako je Crna Gora razvila model koegzistencije zasnovan na opštoj međuetničkoj toleranciji i ustavnim garancijama zaštite prava manjina, postoji etnička heterogenost koja nosi određenu opasnost od konflikta i utiče na postojanje diskriminatorskih stavova i praksi. Bešić je, takođe, istakla da relevantni indikatori pokazuju da je položaj manjinskih naroda i zajednica poboljšan (kako kada je riječ o kvantitativnim pokazateljima, tako i u odnosu na implementaciju mjera nadležnih institucija), ali da i dalje postoje normativno-pravni nedostaci koji se odnose na realizaciju politike multietničnosti i multikulturalizma, kao i problemi u ostvarivanju ustavom zagarantovanih prava.

U okviru prvog predavanja, u ime Ombudsmana Siniše Bjekovića govorila je njegova Savjetnica Milena Krsmanović na temu postupaka zaštite od diskriminacije i prava pripadnika manjine, sa akcentom na praksu. S obzirom da se diskriminacija tretira kao teška društvena pojava koja je teško dokaziva i koja naročito pogađa određene društvene grupe, naglasila je da su Zakonom o zabrani diskriminacije uvedene brojne procesne olakšice kada je u pitanju postupak zaštite. Govorila je, takođe,  i o crnogorskom pravnom poretku i specifičnosti zaštite od diskriminacije osvrnuvši se na prava koja je crngoroski zakonodavac obezbijedio nacionalnim manjinama.

rsz img 2763 1

U toku drugog dana doc dr. Danijela Vuković Ćalasan upoznala je učesnike/ce sa pojmom identiteta i naglasila značaj Univerzalne deklaracije UNESCO-a o kulturnom diverzitetu, posebno se osvrnuvši na članove 1. i 2. koji propisuju vrijednost etnokulturnog pluralizma. Vuković Ćalasan je akcentovala značaj ostvarenja društvene kohezije, te približila ovaj koncept osvrćući se na strategije u okviru Savjeta Evrope, ali i UN-a. S tim u vezi, posebno je naglasila koliko ovaj koncept zavisi od društvenog konteksta i ukazala na najvažnije uzroke fluidnosti društvene kohezije.

Obuka je održana u okviru projekta "Osnažimo sistem za društvo jednakih prava" koji je finansijski podržalo Ministarstvo za ljudska i manjinska prava.


Centar za demokratiju i ljudska prava (CEDEM) održao je dvodnevnu obuku “Multikulturalizam u Crnoj Gori: status quo i buduće perspektive“ čiji je cilj bio podsticanje potpune ravnopravnosti i podizanje svijesti javnosti Crne Gore o pravima manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica i značaju multikulturalnosti.

Obuka je održana u hotelu Bianca u Kolašinu, a na njoj su učestvovali predstavnici manjinskih naroda i drugih manjiskih nacionalnih zajednica, kao i predstavnici civilnog sektora, sa ciljem obuhvatanja aktera koji djeluju  ovoj oblasti. Predavači na obuci bili su Zaštitnik ljudskih prava i sloboda u Crnoj Gori, mr Siniša Bjeković,  i profesorica na Fakultetu političkih nauka, doc. dr Danijela Vuković Ćalasan.

rezise picture

U uvodnom obraćanju direktorica CEDEM-a, Milena Bešić navela je da CEDEM redovno sprovodi istraživanja kojima nastoji da ukaže na određene pomake na političkom, pravnom i društvenom planu, ali i na perzistentne izazove i nedostatke koji utiču na zaštitu prava manjinskih naroda i manjinskih nacionalnih zajednica. Istakla je da je istraživanje na terenu ukazalo na potrebu efikasnije primjene manjinskih politika u praksi, a kao razloge je navela: nedorečenost/neodređenost formulacija određenih pravnih standarda, društveno kulturni ambijent u kojem se manjinska politika sprovodi, ali i uticaj ekonomskih faktora, te efekat pojedinačnih karakteristika građana na etničko distanciranje.

U okviru prvog predavanja, Zaštitnik za ljudska prava i slobode Crne Gore, mr Siniša Bjeković se osvrnuo na univerzalne pravne standarde u zaštiti od diskriminacije, te u tom smislu podsjetio na najvažnije međunarodne instrumente za zaštitu ljudskih prava sa posebnim osvrtom na prava manjina. Takođe, govorio je i o ljudskim pravima u kontekstu opštih načela, implementacije međunarodnih standarda i klauzule jednakog postupanja, gdje je istako da i danas postoji problem definisanja ljudskih prava, naoričito u pogledu definisanja žrtve povrede ljudskih prava. Posebno je istakao četiri kriterijuma koja moraju biti zadovoljena da bi se ispunio zahtjev legitimnosti svakog ograničenja ljudskih prava i sloboda. To su: 1. legitimnost (da je propisano zakonom), 2. legitimnot cilja zbog kojega se ograničava određeno pravo (javni interes zaštite dobara) 3. neophodna društvena potreba i 4. Proporcionalost.

rezise obuka

Drugi dan obuke, doc dr. Danijela Vuković Ćalasan upoznala je učesnike/ce sa pojmom multikulturalizma i identiteta, gdje je naglasila da je izgradnja zajedničkog političkog identiteta neodvojiv dio uspješnog upravljanja etnokulturnim pluralizmom. Istakla je značaj Univerzalne deklaracije UNESCO-a o kulturnom diverzitetu, posebno se osvrnuvši na članove 1. i 2. koji propisuju vrijednost etnokulturnog pluralizma. Takođe, konstatovala je da stabilno multikulturalno društvo uspješno integriše dva ključna principa: poštovanje i priznavanje etnokulturne različitosti na svim nivoima i jačanje zajedničkog političkog identiteta.

Obuka je održana u okviru projekta "Osnažimo sistem za društvo jednakih prava" koji CEDEM realizuje uz podršku Ministarstva za ljudska i manjinska prava.